Authors/Buridan/Summulae de dialectica/Liber 4/Cap1

• 4.1.1
• 4.1.2
• 4.1.3
• 4.1.4

Latin	English
SDD 4: TRACTATUS DE SUPPOSITIONE
SDD 4.1: DE DIFFERENTIA SIGNIFICATIONIS ET SUPPOSITIONIS
SDD 4.1.1
Tractatus sequens erit de suppositionibus et quibusdam annexis eis. Et primo dicemus de differentia significationis et suppositionis. Et non intendo loqui de significatione vocis naturaliter, quia ex talibus vocibus non formamus propositiones, sed solum intendo loqui de significatione vocis ad placitum. Nec intendo, quantum ad hoc Summulae de dialectica, loqui de suppositione materiali, quia sic omnis vox litterata, quamvis non imposita ad aliquid significandum, potest supponere, sed solum intendo loqui pro nunc de suppositione prout vox secundum significationem sibi impositam potest vel non potest supponere.	The following treatise will be about supposition and certain related matters. And first, we will state the difference between supposition and signification. And I do not intend to speak here of the signification of utterance naturally, since we do not form propositions from such utterances, but I mean only to speak of the signification of utterance by convention. Nor do I intend here to speak of material supposition, for every written utterance can supposit in this way, even though it is not imposed to signify anything. Rather, I intend for now to speak only of supposition insofar as an utterance can or cannot supposit according to the signification imposed upon it.
Quia non est propositionis supponere, sed termini qui est subiectum vel praedicatum, ideo post tractatum de terminis praedicamentalibus debet sequi iste quartus tractatus, qui est de suppositionibus et quibusdam annexis eis. Et continebit iste tractatus sex capitula. Primum erit de differentia inter significationem, suppositionem, verificationem et appellationem; secundum erit de multis divisionibus vocum significativarum ad placitum, ut appareat quae possunt supponere et quae non; tertium erit de communibus modis et divisionibus suppositionum, quartum erit in speciali de suppositionibus terminorum relativorum, quintum erit de appellationibus, et sextum erit de ampliationibus et restrictionibus.	Because supposition does not belong to a proposition, but rather belongs to a term which is subject or predicate, this fourth treatise, which is about supposition and certain related matters, should follow after the treatise on categorical terms. And this treatise contains six chapters. The first is about the difference between signification, supposition, verification, and appellation. The second is about the many kinds of significative utterances, so as to clarify which can supposit and which cannot. The third is about the general modes and divisions of supposition; Chapter 4 deals in particular with the supposition of <what I shall call there> 'relative terms'; Chapter 5 is about appellation; and Chapter 6 is about ampliation.
Primum capitulum continet quattuor partes. Prima proponit intentum, secunda declarat differentiam significationis et suppositionis, tertiam differentiam suppositionis et verificationis, et quarta differentiam suppositionis et appellationis; secunda incipit ibi "dicto ergo modo", tertia ibi "uerificatio autem", quarta ibi "appellatio autem".
Prima pars est satis manifesta. Proponit enim intentionem tractatus in summa, quod de suppositionibus et quibusdam annexis eis, ut quod de significationibus, verificationibus, appellationibus, ampliationibus et restrictionibus. Proponit etiam quod statim erit determinandum in isto capitulo de differentia significationis et suppositionis. Proponit etiam de qua significatione intendendum sit in hoc capitulo et de qua non, et similiter de qua suppositione et de qua non. Et haec plana sunt in textu.
Sed etiam addendum est quod hic non intendimus de supponere prout est reddere suppositum verbo apud grammaticum. Quia sic potest ita bene supponere iste terminus 'chimaera' sicut iste terminus 'homo'; aeque enim est congrua haec oratio 'chimaera currit' sicut haec 'homo legit', et non est ita prout apud logicum de suppositione intendimus. Etiam si dico 'homo est animal', ita bene 'animal' supponit sicut 'homo', quod non est sic de suppositione apud grammaticum.
SDD 4.1.2
(l) Dicto ergo modo capiendo 'significationem' et 'suppositionem', differunt significatio et suppositio quia cuiuslibet dictionis quae non materialiter sumpta est pars propositionis interest significare et audienti eam conceptum aliquem constituere secundum institutionem sibi ad placitum datam. (2) Sed non omnis talis dictionis est supponere, quia solus talis terminus est innatus supponere qui aliquo demonstrato per istud pronomen 'hoc' aut aliquibus demonstratis per istud pronomen 'haec' potest vere affirmari de illo pronomine. Ideo iste terminus 'chimaera' non potest supponere, quia quocumque demonstrato falsum est dicere 'hoc est chimaera' et, similiter, quibuscumque demonstratis, falsum est dicere 'haec sunt chimaera'.
Ista pars continet duas clausulas, unam de significatione, aliam de suppositione.
Quantum ad primam, notandum est quod data fuit nobis virtus uociferandi finaliter ut possemus aliis significare conceptus nostros, et datus fuit nobis auditus finaliter ut nobis significarentur conceptus vociferantium. Ita loquitur Aristoteles, in fine libri de Anima, dicens "auditum enim habet animal ut significetur aliquid sibi; linguam autem habet ut significet aliquid alteri"; et per 'linguam' intendit virtutem vociferativam, quaecumque illa fuerit. Et sic patet quod vox significativa debet significare audienti conceptum proferentis et debet in audiente constituere conceptum similem conceptui proferentis, nisi frustra vel deceptorie proferatur, aut forte solum propter propriam delectationem quae est in audiendo se ipsum, sicut est de eo qui solitarie cantat, aut propter aliquam talem causam. Tamen manifestum est quod omnino disputantes et proferentes hoc intendunt, scilicet quod voces eorum praedicta duo operentur.
Sciendum est etiam quod voces significativae naturaliter non ponuntur in propositionibus, quia se ipsis, sine formatione alicuius propositionis, innatae sunt facere sensum perfectum in audiente ad hoc idoneo. Sed etiam nec illa vox quae vocatur 'non significativa' intrat propositionem, scilicet illa vox quae nec naturaliter nec secundum impositionem sibi ad placitum datam significat aliquid, nisi forte se ipsam vel conceptum sui ipsius, ut 'bu','ba'. Talis enim nec est nomen nec verbum nec syncategorema; ideo ad nihil deseruiret in propositione, nisi sumeretur materialiter. Si enim dico 'bu currit', haec non est propositio, quia haec vox 'bu' non habet significationem, nec modum significandi secundum quem posset reddere suppositum verbi; si tamen sumeretur materialiter, bene esset propositio, valens istam 'haec vox 'bu' currit.
Quantum vero ad secundam clausulam, quae est de suppositione, apparet mihi quod sit satis manifesta, nisi quod iunior posset dubitare, quia iste terminus 'deus' potest supponere, et tamen quocumque demonstrato per istud pronomen 'hoc' non verificaretur de illo pronomine, quia oporteret quod deus demonstraretur, quem demonstrare non possumus. Aliqui respondent quod licet deus non possit demonstrari ad sensum, tamen potest demonstrari ad intellectum. Vel possumus dicere quod ad hoc quod terminus possit supponere sufficit quod vere possit affirmari uel de tali pronomine, vel de relativo referente aliquem terminum priorem. Verbi gratia, vere dicimus 'prima causa est et ipsa est deus', vel etiam 'omnipotens non est malus et ipse est deus'; sic autem non est de 'chimaera', quia etiam si diceremus 'chimaera non est lapis et ipsa est chimaera', haec esset falsa 'ipsa est chimaera'. Ita tale pronomen relativum potest in propositio capi vice pronominis demonstrativi.
SDD 4.1.3
(1) Verificatio autem differt a suppositione, quia verificatio proprie est propositionis et non termini, sed suppositio est termini et non propositionis. (2) Item, possibile est esse suppositionem terminorum in propositione sine verificatione propositionis, tam in affirmativis quam in negativis, ut 'homo est asinus' vel 'homo non est animal'. (3) Item, potest esse in negativis verificatio sine suppositione, ut 'chimaera non est hircoceruus'. (4) Sed necesse est in affirmativis ueris verificationem propositionis esse pro aliquo vel aliquibus pro quo vel quibus termini supponunt; et si sit terminus distributus, oportet verificationem esse pro omnibus pro quibus supponit si propositio debeat esse vera, et si non sit terminus distributus, sufficit pro aliquo vel aliquibus.
In hac tertia parte sunt quattuor clausulae. Prima dicit quod uerificatio est propositionis et non termini, quod est quia propositionis propria passio est esse veram vel falsam. Omnis enim propositio est vera vel falsa et omne verum vel falsum est propositio, prout logici utuntur istis nominibus 'uerum' et 'falsum'. Ita solet dici, et est verum si loquatur de propositionibus mentalibus et de uero et falso principaliter dictis, et non secundum attributionem ad aliud simpliciter verum vel falsum. Omnis enim propositio mentalis est uera vel falsa et omne simpliciter verum vel falsum est propositio mentalis, prout de vero et falso loquitur logicus. Si enim propositio uocalis est vera vel falsa, hoc non est nisi in quantum significat mentalem veram vel falsam proferentis vel constituit mentalem veram uel falsam in animo audientis; et hoc est attributive, sicut urina dicitur sana eo quod significat sanitatem animalis, vel cibus sanus quia est efficiens sanitatem animalis.
Sed tamen notandum est, ut videtur mihi, quod de propositionibus uocalibus, quae dicuntur verae vel falsae significative solum, ex eo quod repraesentant mentales veras vel falsas, omnis propositio vocalis est vera vel falsa. Quia non est propositio vocalis nisi repraesentet propositionem mentalem, et omnis propositio mentalis est vera vel falsa; ideo omnis vocalis repraesentat verum vel falsum; ideo omnis uocalis repraesentative, seu significative, est vera vel falsa.
Sed tamen credo quod non omnis vox quae est significative vera vel falsa sit propositio vocalis, quia instantia apparet de istis dictionibus impersonalibus 'legitur', 'amatur', 'tonat', 'pluit', 'ninguit', 'grandinat'; quaelibet enim earum repraesentat verum vel falsum, et tamen nulla earum est propositio. Quia omnis propositio debet habere subiectum et praedicatum principales partes sui, et sic non est hic; et etiam quia omnis propositio est oratio, cum propositio describatur quod est oratio verum vel falsum significans (loquendo de propositione vocali), et tamen nulla illarum dictionum est oratio, quia non convenit sibi definitio orationis, scilicet cuius partes sunt significativae separatae. Sic ergo tales dictiones vocales sunt verae uel falsae significative, quia repraesentant propositiones mentales ueras vel falsas, sed tamen non sunt propositiones neque orationes, quia non componuntur ex pluribus vocibus seorsum significantibus, quod requiritur ad hoc quod vox dicatur propositio vel oratio ultra illud quod oportet ei correspondere propositionem mentalem. Immo ex pacto disputantium, ipsi possunt consentire quod nihil plus vel aliud intelligant per hanc vocem 'A' quam per hanc vocem 'homo currit' quantum ad significationem ad placitum, et tunc sequitur, si est verum dicere 'homo currit', quod est verum dicere 'A', et tamen haec vox 'A' non est oratio nec propositio, cum non habeat partes per se significativas.
Tunc ergo quando dicebatur, in prima clausula, quod propositionis est uerificatio, et non termini, hoc erat intelligendum de mentalibus. Et si hoc volumus intelligere de vocalibus, tunc 'termini non est uerificatio' id est 'nullus terminus est verus vel falsus', capiendo 'terminum' pro eo quod significative sumptum potest esse subiectum vel praedicatum propositionis. Sed si caperemus 'terminum' pro dictione aequivalenti propositioni, tunc talis terminus posset dici verus vel falsus significative, sicut et propositio vocalis.
Deinde etiam, quando dicebatur, in eadem prima clausula, quod termini est supponere, et non propositionis, hoc est verum de propositione significative sumpta et de termino prout terminus dicitur subiectum uel praedicatum propositionis.
SDD 4.1.4
(1) Appellatio autem differt a suppositione, quia est dare terminum supponentem et non appellantem, sicut sunt termini recti de praedicamento substantiae, ut 'animal', 'planta', 'aurum', (2) et est dare terminum appellantem et non supponentem, ut 'chimaera', 'uacuum', uel hoc totum 'homo hinnibilis', (3) et est dare terminum appellantem et supponentem, ut 'album', 'pater', 'sedens', vel hoc totum 'homo albus', sed aliud appellat et pro alio supponit, ut 'album' supponit pro re quae est alba et appellat albedinem. (4) Omnis enim terminus pro aliquo supponens et aliud pro quo non supponit significans appellat omne illud quod significat aliud ab eo pro quo supponit, per modum adiacentis ei pro quo supponit.
Apparet quod ista quarta pars continet quattuor clausulas. Prima est de terminis supponentibus et non appellantibus, qui sunt termini recti de praedicamento substantiae; et hoc est quia non connotant alienam dispositionem cum substantia quam significant et pro qua supponunt. Et ita etiam est de multis terminis abstractis de praedicamento qualitatis, ut 'albedo', 'caliditas', 'humiditas'.
Sed dubitatur de terminis obliquis de praedicamento substantiae an supponant vel appellent. Et ego dico quod numquam, proprie loquendo, supponunt; quia nullus terminus, proprie loquendo, supponit nisi sit subiectum vel praedicatum propositionis, et obliquus non potest per se esse subiectum vel praedicatum propositionis, ut suppono. Unde patet quod quacumque re demonstrata non est verum dicere 'hoc est lapidis', uel 'lapidem', nisi ad istum sensum, vel consimilem, 'hoc est lapidis' id est 'hoc est pars lapidis'; sed tunc 'lapidis' non supponit, sed hoc totum 'pars lapidis'. Ergo obliquus non potest esse per se subiectum vel praedicatum propositionis, unde apparet quod non supponit. Tamen dico quod obliquus bene appellat: quia si dico 'asinus Socratis currit', hoc totum 'asinus Socratis' supponit pro asino, et non pro alio quam pro asino, et tamen iste terminus 'Socratis' significat aliud ab asino; ideo iste terminus 'Socratis' appellat Socratem tamquam adiacentem asino, id est tamquam possidentem, licet non tamquam inhaerentem.
Sed etiam tu quaeres an dicendo 'animal rationale currit' sit ibi aliqua appellatio a parte subiecti. Et ego dico quod non, supposito quod 'animal' sit vere terminus de praedicamento substantiae et 'rationale' sit vere differentia specifica 'animalis', nullum accidens connotans; sed solum ibi est contractio suppositionis, sine appellatione dispositionis alienae. Et ita esset dicendo 'animal homo currit', vel dicendo 'animal quod est homo currit'; vel etiam dicendo 'animal quod non est homo currit': videtur enim quod sic negative dicere non est nisi excipere, sive removere, 'hominem' a suppositione huius termini 'animal'. Et si aliquis uult hoc vocare 'appellationem', placet mihi. Tamen terminus substantialis rectus per se sumptus bene supponit pro substantiis et nihil appellat.
Secunda clausula est de appellantibus et non supponentibus, ut 'chimaera', 'uacuum', 'homo hinnibilis'. Hoc apparet, quia quocumque demonstrato non est verum dicere 'hoc est chimaera', vel 'hoc est uacuum', vel 'hoc est homo hinnibilis'. Sed in ista propositione 'homo hinnibilis currit', ista dictio 'hinnibilis' appellat potentiam ad hinniendum, non circa illud pro quo totum subiectum supponit, sed circa illud pro quo altera pars, scilicet 'homo', supponeret si per se sumeretur; et quia hoc appellatum non potest adiacere homini, ideo per hanc dictionem 'hinnibilis' non solum contrahitur suppositio 'hominis', sed tota aufertur. Ita est de isto termino 'uacuum', quod apparet si loco istius termini acciperetur definitio dicens quid nominis, scilicet 'locus non repletus corpore'. Iste enim terminus 'locus', si per se sumeretur in propositione, bene supponeret, sed propter appellationes terminorum appositorum removetur suppositio. Et sic appareret de 'chimaera' si daretur definitio dicens quid nominis.
Tertia clausula est de termino supponente et appellante. Apparet enim quod 'album' supponit pro substantia et appellat albedinem tamquam illi substantiae inhaerentem.
Quarta clausula est una regula quae iam satis est manifesta ex dictis. Sed apponendum est quod ubi subiectum propositionis pro nullo supponeret, sicut est de illis dictis in secunda clausula, adhuc ibi bene esset appellatio eo modo quo dictum fuit in illa secunda clausula.